Vanuit een puur geologisch perspectief vindt Matthias Braun, CEO van de Nationale Coöperatie voor de Verwerking van Radioactief Afval, de vandaag gepubliceerde locatie voor de opslag van kernafval in Zwitserland "volkomen saai". Er zal hier – in ieder geval op grote diepte – de komende miljoenen jaren niets bewegen. En terecht.
Tijdens de persconferentie in Bern over de locatiekeuze ging CEO Braun van Nagra ook in op de vraag of mogelijke aardbevingen uiteindelijk schade zouden kunnen veroorzaken aan de geplande diepe geologische opslagplaats. Hij gaf daarbij een genuanceerder beeld. Hij stelde dat aardbevingen vooral aan de oppervlakte schade veroorzaken door seismische golven – en minder op grotere diepte. Het potentiële risico is het laagst op de nu geprefereerde locatie nabij Nördlich Lägern, tussen Waldshut-Tiengen en Zürich, in een laag opalinusklei van ongeveer 100 meter dik en 900 meter diep.
Stralingsveilige behandeling. Foto's: Nagra
In eerdere selectieprocedures was deze locatie nabij de monding van de Aare in de Boven-Rijn al afgewezen. Deskundigen stellen echter dat dit enigszins voorbarig was. De beoordeling is na een grondige evaluatie herzien.
Nagra ziet zichzelf nu aan het einde van een uitzonderlijk omvangrijk en "uniek" ruimtelijk planningsproces, waarbij talloze regionale overheden, commissies en deskundigenpanels bijna twintig jaar betrokken waren. Nagra maakt echter pas vandaag bekend welke locatie zij wil voorleggen ter goedkeuring. Dit kan alleen in het openbaar gebeuren. Het zal voor de Bondsraad en andere instanties niet mogelijk zijn om de goedkeuring daadwerkelijk te verlenen vóór 2029.
M. Braun
Nagra-CEO Braun vindt het "verheugend dat het een duidelijke beslissing is". In de regio Noord-Lägern is het grijze gesteente 175 miljoen jaar oud, wat ook vanuit veiligheidsoogpunt van belang is. Braun: "Er vinden geen verdere activiteiten meer plaats op die diepte (...) Dit geeft ons het vertrouwen dat we voor de nabije toekomst veilig kunnen werken.".
De Opalinus-klei is extreem dicht en bindt de straling van radioactief materiaal "vrijwel als een magneet". Mocht er ergens een scheur ontstaan, dan dicht de samenstelling van de klei de breuk af, waardoor het kritieke gebied automatisch "herstelt". Deze kleilaag werd ook aangetroffen op de andere onderzochte locaties. In Nördlich Lägern is het echter de oudste. Verder bewijs voor de ondoordringbaarheid ervan komt van waterhoudende geologische lagen boven de Opalinus-klei. Het daar geanalyseerde water is zo oud dat breuken uit de afgelopen millennia praktisch kunnen worden uitgesloten.
Afbeelding: Nagra
Vanuit puur logistiek oogpunt is het interessant dat de verpakking van het radioactieve materiaal voor de uiteindelijke opslag in de diepe geologische opslagplaats niet op dezelfde locatie zal plaatsvinden, maar op het bestaande, industrieel gebruikte terrein bij Würenlingen. Braun legt uit: "Daar zijn al geschikte capaciteiten, gebouwen en faciliteiten die we kunnen blijven gebruiken." Hij voegt eraan toe dat het opslagconcept volgens hem "op alle drie de locaties zou werken". Het idee voor een externe verpakkingsfaciliteit is in de regio zelf ontstaan.
Felix Altorfer, hoofd van de Zwitserse federale inspectie voor nucleaire veiligheid ENSI, spreekt van een minimale stralingsbelasting van slechts enkele microsieverts die zou kunnen vrijkomen uit het kernafval dat diep onder de grond ligt.
Aan de nu gemaakte selectie gingen talrijke bijeenkomsten, informatiebijeenkomsten en conferenties vooraf. Gemeenten, organisaties en delegaties van internationale bezoekers kregen de gelegenheid om de procedures uit eerste hand te leren kennen.
M. Neukom
Ook de standpunten van politici van de Groene Partij zijn veranderd. Martin Neukom, lid van de kantonsregering van Zürich en criticus van kernenergie, en voorzitter van een commissie die de kantons Schaffhausen, Aargau en Zürich vertegenwoordigt en bij de beraadslagingen betrokken is, erkent: "Er is de afgelopen jaren veel veranderd." Hoe het ook zij, de Groen-politicus, tevens al jarenlang lid van het initiatief "Voetgangersverkeer Zwitserland" met 1500 deelnemers, is ervan overtuigd dat Zwitserland ergens een plek moet vinden om zijn radioactief afval op te slaan. Omdat dit essentieel is, was wetenschappelijk onderzoek nodig om de beste oplossing te vinden. De Nagra (Nationale Coöperatie voor de Verwerking van Radioactief Afval), die vaak bekritiseerd wordt, "staat nu veel opener voor controversiële kwesties" dan vroeger. "Ze hebben naar ons geluisterd.".
Al met al zullen de kosten van de diepe geologische opslagplaats naar verwachting zo'n 20 miljard Zwitserse frank bedragen. Compensatiebetalingen aan de getroffen partijen worden expliciet niet aangeduid als "schadevergoeding" voor gemeenten of grondeigenaren, maar als "gebruiksvergoedingen". Gemeenten aan de Duitse kant zullen ook worden betrokken bij eventuele betalingen op basis van een mogelijke waardevermindering van onroerend goed.
Auteur: K. Koch
