In 1986 werd Schweizerhalle beschouwd als een van de gevaarlijkste plekken ter wereld vanwege een grote brand in een chemische fabriek. "Tegenwoordig is het een van de veiligste plekken in Zwitserland", zegt Christian Pauli, directeur van de Zwitserse Vereniging voor Temperatuurgecontroleerde Logistiek (SVTL). Zeker de juiste locatie voor een evenement over de Verordening inzake Ernstige Ongevallen en Arbeidsveiligheid.
Vorig jaar vonden er diverse incidenten met ammoniak plaats bij grote installaties in Zürich en Gossau. Dit bracht zo'n 30 geïnteresseerden ertoe om informatie in te winnen bij ervaren deskundigen over voorzorgsmaatregelen en te nemen maatregelen in geval van een dergelijk incident.
Noodhulp. Foto: Politie Zürich
Eind mei lekte een grote hoeveelheid ammoniak uit een verwarmingsinstallatie (Hardau II, Zürich). Omdat in dergelijke gevallen de noodverordening voor grote ongevallen van toepassing is, werden direct meer dan 100 brandweerlieden ingezet. Eind augustus lekte een grote hoeveelheid van het giftige koelmiddel uit een Migros-voedselverwerkingsfabriek in Gossau. Uit voorzorg werden 70 werknemers geëvacueerd en moesten er tien in het ziekenhuis worden opgenomen. Ook hier waren ongeveer 100 hulpverleners van de brandweer, de afdeling gevaarlijke stoffen, de ambulance en de politie betrokken. In november lekte ammoniak uit het koelsysteem van een groenteverwerkingsfabriek in Dällikon, waarna 180 mensen tijdelijk werden geëvacueerd. Naast 40 leden van de kantonpolitie van Zürich kwamen ook 23 ambulances van de Zürichse Beschermings- en Reddingsdienst, de ziekenhuizen Limmattal, Bülach, Horgen, Einsiedeln, Lachen en Aarau, de ambulancedienst van Schwyz, het Forensisch Instituut van Zürich en de verantwoordelijke officier van justitie ter plaatse.
L. Vonbach, P. Gschwind
Ammoniak is het meest gebruikte koelmiddel in Zwitserland. Naar schatting 90 tot 95% van alle industriële systemen met een vermogen van 400 kW of meer werkt ermee. Zelfs in grotere ijssportcentra, zoals die in Zuchwil bij St. Gallen, kan al snel 5.000 kg van dit koelmiddel vrijkomen. Voorzichtigheid is geboden. Hoewel, zoals een expert uitlegt, er bijna een vliegtuigongeluk of een instortend dak van de ijsbaan nodig zou zijn om het ergste te verwachten. Desondanks zijn er alleen al in het kanton Zürich 15 kunstijsbanen (ongeveer 110 in heel Zwitserland) die ammoniak als koelmiddel gebruiken. De opgeslagen hoeveelheden variëren doorgaans tussen de 3.000 en 11.000 kg. Vanaf 2.000 kg – wat van toepassing is op in totaal zo'n 150 koelsystemen in Zwitserland, voornamelijk grotere – treedt de Verordening inzake grote ongevallenrisico's in werking. Ook warmtepompen kunnen hierdoor worden beïnvloed.
M. Christiansen
Arbeidsveiligheidsadviseur Alex Mühlemann waarschuwde de aanwezigen uit de koelindustrie om nalatigheid en het negeren van voorzorgsmaatregelen niet licht op te vatten, met argumenten als "Zo hebben we het altijd gedaan" of "Er is nog nooit iets gebeurd". Dit begint met veiligheidsschoenen en een voorbeeldfunctie binnen het management. SVTL-president Marco Manzetti benadrukte het belang van een sterke veiligheidscultuur. "Zodra het Openbaar Ministerie voor de deur staat en je praktisch een gevangenisstraf riskeert, is het gedaan met de pret." De baas moet kunnen bewijzen dat alle vereiste maatregelen zijn genomen. "Maar niet alleen de werkgever is verantwoordelijk", zei Mühlemann, "ook werknemers moeten zich aan alle veiligheidsvoorschriften houden." Verzekeringsmaatschappijen reageren gevoelig op incidenten door de premies te verhogen, en het imago van een bedrijf kan snel schade oplopen.
Gevaarlijke gebieden. Foto: BAFU
Michael Christiansen van energie- en industriële dienstverlener Getec, gevestigd op slechts 800 meter afstand in de Schweizerhalle ("Ik zie de brand van 1986 elke dag voor me op mijn bureau"), legt de details uit van de Verordening inzake Grote Ongevallen (StFV), die in 1991 van kracht werd. Voor wie er niet mee bekend is: deze verordening bevat een aantal nogal bijzondere categorieën. Zo dient de StFV primair de burgerbescherming en richt zich aanvankelijk niet op de werknemers van het betreffende bedrijf (die onder de Arbowetgeving vallen). "Wat doe je als je ook een kinderdagverblijf of een kantine op het terrein hebt die voor het publiek toegankelijk is?", vraagt hij. In dergelijke gevallen moet de aansprakelijkheid worden vastgesteld.
A. Mühlemann
Koude bureaucratie heerst als het gaat om de vraag: "Wie wordt als dood beschouwd?" Iedereen die langer dan drie uur in het ziekenhuis moet worden behandeld, wordt volgens de Verordening inzake Grote Ongevallen aanvankelijk niet meer meegeteld bij de overlevenden in het samenvattende rapport. Uitgebreide tabellen, berekeningen en impactmodellen schetsen de risico's die gepaard gaan met de verspreiding van een giftige wolk op basis van gemiddelde windrichtingen en -snelheden; minder dan tien potentiële dodelijke slachtoffers worden beschouwd als een lager risiconiveau bij de beoordeling van het waarschijnlijke gevaar in een realistische situatie. Meer gedetailleerde vragen van de deelnemers onderstreepten het belang van een verhoogde veiligheidscultuur.
Ongevallendeskundige Lukas Vonbach, die erop wijst dat er zeker nog andere gevaarlijke stoffen bestaan, citeert ook graag Friedrich Dürrenmatts "De natuurkundigen": "Hoe systematischer de mens te werk gaat, hoe effectiever het toeval hem treft..."
In het pand van de Muttenz Watersportclub kon men, ondanks de lage risico's, terecht voor eten en drinken.
K. Koch
De verordening inzake ernstige ongevallen met koelsystemen is te downloaden
